Higiena zdrowia psychicznego w przedszkolu

Higiena psychiczna określa, jakie warunki powinien mieć człowiek, żyjący we współczesnym świecie, by zachował dobre samopoczucie i zdrowie psychiczne. Na higienę psychiczną wpływ mają urbaniści, planiści, organizatorzy życia społecznego, pracownicy ochrony zdrowia, jak również rodzice, nauczyciele i wychowawcy. Obok rodziców, oni właśnie - poprzez naukę i wychowanie - kształtują psychikę młodego człowieka, jego nawyki i jego potrzeby.
Dla zdrowia psychicznego bardzo ważne jest zachowanie właściwej proporcji między pracą nauką i wypoczynkiem. Aby dziecko umiało wypoczywać, trzeba stworzyć należyte warunki w przedszkolu i poza nim np. tereny rekreacyjne, wypoczynkowe, sprzęt sportowy oraz wyrobienie pożądanych potrzeb, itp.. W tym zakresie szczególnie wiele do działania mają wychowawcy, ucząc dzieci nie tylko pracy nauki, ale i właściwego wypoczynku.
Jedno z bardzo ważnych wskazań higieny psychicznej dotyczy stosunków międzyludzkich. Powszechnie wiadomo, że gdy przedszkolak, który znajduje się w obiektywnie trudnych warunkach życiowych, jest otoczony atmosferą życzliwości i zrozumienia, to czuje się bez porównania lepiej niż ten, który - mając obiektywnie doskonałe warunki życia materialne - żyje w ustawicznym konflikcie z otoczeniem.
Przedszkole i dom rodzinny powinny za swe naczelne zadanie przyjąć konieczność wychowania dzieci w duchu optymalizacji stosunków międzyludzkich. Dotyczy to zarówno umiejętności współżycia z innymi, jak i korygowania własnych aspiracji dziecka na miarę obiektywnych możliwości. Doświadczenie uczy, że w tych samych warunkach dzieci o dość podobnym poziomie intelektu, systemie wychowania itp., mogą różnie reagować na stresy i trudności w przedszkolu i poza nim. U jednego przedszkolaka wywoła to głęboką nerwicę czy nawet stanie się przyczyną zamachu samobójczego, podczas gdy inny może to odczuć jedynie jako określoną nieprzyjemność.
Ponieważ warunki życia w naszej cywilizacji nadał przypuszczalnie nie będą optymalne, powstaje więc konieczność zajęcia się kształtowaniem odporności u dzieci i . W tym zakresie najwięcej do zdziałania mają rodzice, a później przedszkole. Rodzice, przestrzegam Was przed powszechnie popełnianym błędem, jakim jest nadopiekuńczość, gdyż dziecko, nad troskliwie wychowywane, ma przeświadczenie, że jest niepowtarzalną wartością i posiada wyjątkowe prawa w społeczeństwie trafiając do przedszkola, w którym napotyka trudności w jego mniemaniu nie do pokonania, doznaje frustracji. Taka sytuacja rzadko prowadzi do hartowania psychicznego, a częściej do nerwic i załamań.
Dzieci przedszkolne, szkolne, a zwłaszcza młodzież w okresie dojrzewania, odczuwają potrzebę przeżywania sytuacji trudnych, pokonywania zadań autentycznych, próbowania własnych sił, żeby się sprawdzić. Nauczyciele powinni stwarzać możliwość przeżywania takich sytuacji. Wskazane jest organizowanie trudnych wycieczek, obozów, na których uczestnicy nabierają odporności psychicznej. Jest to o tyle ważne, że odporność ta będzie im potrzebna w późniejszym okresie życia, niekiedy może zadecydować o sprawach najważniejszych w dorosłym życiu. Trzeba pamiętać jednak, że należy ją wdrażać stopniowo, uwzględniając możliwości osobnicze wychowanka.
Należy dbać także o higienę pracy ucznia, gdyż nauka jest także formą pracy. Nauka w szkole, choć uznawana za pracę umysłową, w której przede wszystkim uczestniczą układ nerwowy i narządy zmysłów, jest jednocześnie związana z pracą fizyczną, ponieważ dochodzi przy niej do obciążenia układu mięśniowego, choćby w celu utrzymania właściwej pozycji w ławce, utrzymania w ręku pióra w czasie pisania itp.
Obciążenie fizyczne przy pracy umysłowej jest ponadto o tyle męczące, że ma charakter statyczny. Ten rodzaj obciążenia, polegający na napięciu mięśni bez zmiany ich długości, w odróżnieniu od pracy dynamicznej, związanej z ruchem, stanowi duży, szczególnie męczący wysiłek dla rozwijającego się organizmu. Uczucie zmęczenia przy pracy nauce może występować w różnym czasie u poszczególnych uczniów. Zależy ono, obok indywidualnych właściwości ucznia, także od płci, stanu zdrowia, rodzaju zajęć lekcyjnych, czasu trwania, warunków środowiskowych itp.
Uczucie zmęczenia, które pojawia się przed nauką lub zaraz po jej rozpoczęciu, bądź też nie ustępuje po odpoczynku, może kumulować się - nazywamy ten stan przemęczeniem. Jest to stan nieobojętny dla zdrowia, a nawet patologiczny, gdyż wystąpić mogą takie objawy, jak osłabienie myślenia, postrzegania, pamięci, bóle głowy, brak łaknienia, zaburzenia snu, apatia, złe samopoczucie itp.
W zapobieganiu zmęczeniu ważną rolę odgrywają przerwy w czasie zajęć i prowadzenie odpowiedniej gimnastyki ogólnorozwojowej, a w szczególności oddechowej. Przedszkolakom potrzebny jest wypoczynek czynny - ruch na świeżym powietrzu - oraz bardzo ważny jest wypoczynek bierny, a mianowicie sen. Aby utrzymać w dobrym stanie higienę psychiczną dziecka, należy utrzymać w równowadze naukę, wypoczynek czynny i bierny.

Opracowanie:
mgr Małgorzata Fiedosiewicz
mgr Anna Warżagolis
na podstawie artykułu Z. Makowskiego lekarza specjalisty chorób dziecięcych